Waarlijk Wonderbaarlijke Wetenschap

Voor het eerst toestemming verleend om het DNA van embryo’s te verbeteren

Een menselijk embryo in het vroegste stadium van ontwikkeling.

Groot-Brittannië is het eerste westerse land dat toestemming verleent voor wetenschappelijk onderzoek naar de mogelijkheden om het DNA van menselijke embryo’s te verbeteren. Eerder vorig jaar is in China al een dergelijk onderzoek uitgevoerd, met beperkt succes overigens. Bij dergelijk onderzoek is het niet alleen de vraag wat de haalbaarheid van DNA-verbetering is, maar speelt vooral ook de ethische kwestie een belangrijke rol. De vraag is of het wenselijk is dat de mens door DNA-verbetering gevormd wordt of dat we dit aan natuurlijke selectie moeten overlaten.

Wat is DNA-verbetering?
DNA is een biochemisch macromolecuul dat erfelijke informatie bevat van alle levende organismen, waaronder dat van de mens. Het DNA bevat dus alle gegevens die bepalen hoe een levend wezen, zoals de mens, vorm zal krijgen, buiten externe omstandigheden zoals klimaat, voeding en omgeving. DNA is opgebouwd uit nucleotiden die in een bepaalde volgorde zitten, de zogenaamde sequentie. In die volgorde zijn miljoenen varianten mogelijk, die uiteindelijk de specifieke erfelijke informatie bevatten.

Zo ziet DNA er sterk vergroot uit.

Zo ziet DNA er sterk vergroot uit.

Door uit het DNA een stukje weg te halen, toe te voegen of te vervangen kan deze erfelijke informatie veranderd worden en kan daarmee het eindresultaat van (in dit geval) de specifieke mens aangepast worden. Dat is de theorie; de praktijk moet nog uitwijzen of DNA-verandering, ook wel gene-editing of genetisch modificeren genoemd, ook succesvol bij de mens is toe te passen. Daar richt dit onderzoek zich nu op.

Eerder onderzoek in China
Begin vorig jaar is in China al onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van DNA-verbetering. Hiervoor zijn 86 menselijke embryo’s verzameld. De wetenschappers onderzochten de mogelijkheid om een dodelijke afwijking in het bloed te voorkomen. Van de 86 embryo’s overleefden er 71. Van 54 werd het genetisch materiaal onderzocht. Uiteindelijk bleken 28 embryo’s zich succesvol te delen en slechts een klein deel bevatte ook het vervangende genetische materiaal. Overigens doken er op andere plaatsen in het gen mutaties op die waarschijnlijk veroorzaakt werden door de DNA-verandering. Kort samengevat: DNA-verandering blijkt mogelijk, maar de kans op succes is nog gering.

Dr Kathy Niakan van het Francis Crick Institute.

Dr Kathy Niakan van het Francis Crick Institute.

Waarom willen we dit eigenlijk?
Doelstelling van het Engelse onderzoek waar nu toestemming voor is gegeven is om te onderzoeken welke genen precies verantwoordelijk zijn voor het mislukken van IVF-pogingen en de oorzaak zijn van miskramen, om op die manier de kennis te verkrijgen waarmee onvruchtbare ouders geholpen kunnen worden om toch kinderen te krijgen. Door systematisch enkele genen in het embryo te verwijderen wil men zien wat dat voor effect heeft op de cellen die later de placenta vormen. Hierdoor hoopt men kennis te krijgen over welke genen verantwoordelijk zijn voor een succesvolle innesteling van het bevruchte embryo.

Nu de Human Fertilisation and Embryology Authority toestemming heeft verleend kan binnen enkele maanden het onderzoek in het Francis Crick Institute te Londen onder leiding van dr. Kathy Niakan beginnen. Hiervoor worden embryo’s gebruikt die gedoneerd zijn door ouders die een IVF-behandeling hebben ondergaan en embryo’s over hebben, in eerste instantie 30 embryo’s. De Britse onderzoekers zullen de embryo’s bestuderen in de eerste zeven dagen van hun ontwikkeling, totdat ze ongeveer 200-300 cellen groot zijn, een zogenaamde blastocyste. Daarna zullen de embryo’s vernietigd worden; het is namelijk (nog) niet toegestaan om zulke embryo’s in te planten.

De ontwikkeling van een bevruchte eicel tot een blastocyste - foto Kathy Niakan.

De ontwikkeling van een bevruchte eicel tot een blastocyste – foto Kathy Niakan.

De ethische kwestie
Het voorkomen van erfelijke ziekten of miskramen zijn natuurlijk nobele doelstellingen, dus waarom bestaan er op grote schaal toch ethische bezwaren tegen DNA-verbetering? Daar zijn vele redenen voor te bedenken. Eén van de theoretische mogelijkheden van DNA-verbetering zou de mogelijkheid zijn tot het creëren van een menselijk ‘super-ras’, wat daar dan ook precies onder verstaan mag worden. Kennis die bijvoorbeeld door autoritaire regimes gebruikt kan worden om tot in detail een gedetailleerde bevolkingspolitiek te voeren. En de gevolgen die dat kan hebben op een ongebreidelde en/of eenzijdige ontwikkeling van de wereldbevolking.

Een embryo van ongeveer vijf weken oud, ouder dus dan waar in het onderzoek sprake van is.

Een embryo van ongeveer vijf weken oud, ouder dus dan waar in het onderzoek sprake van is.

De mogelijkheid van DNA-verbetering is op zich zo nieuw, dat de consequenties hiervan eigenlijk nog nauwelijks te overzien zijn. Een vergelijking kan gemaakt worden met de mogelijkheid om in een vroeg stadium te zien of de vrucht mannelijk of vrouwelijk is. Er lijkt nu een trend te ontstaan in bepaalde landen waar de voorkeur voor een zoon groot is, zoals in India en China, dat het evenwicht van de geslachten verstoord wordt, met alle maatschappelijke gevolgen van dien.

Wat de langetermijngevolgen zijn van DNA-verandering valt nu nog nauwelijks te bevatten. Ondanks dat kun je je afvragen of de wetenschappelijke ontwikkeling zich hierdoor laat tegenhouden. De toestemming voor het Britse onderzoek (en het eerdere onderzoek in China) lijkt te impliceren dat de ethische vragen voorlopig even onbeantwoord blijven en de wetenschap het voortouw neemt.

Bronnen: BBC, NRC, Scientias.




Aantal keren gelezen:527.

Deel dit artikel
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailby feather
FacebookrssFacebookrssby feather

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *