Waarlijk Wonderbaarlijke Wetenschap

Het zika-virus verspreidt zich razendsnel, met al 4.000 gevallen van microcefalie in Brazilië

Solange Ferreira baadt haar zoon met microcefaly - foto AP.

De door het zika-virus veroorzaakte epidemie lijkt zich steeds sneller te verspreiden door Latijns-Amerika. De ziekte, verspreid door muggen, is hoogstwaarschijnlijk de veroorzaker van een geboorteafwijking waarbij baby’s met een te kleine schedel en/of onderontwikkelde hersenen worden geboren. Sinds oktober vorig jaar zijn in Brazilië inmiddels 3.893 gevallen van deze geboorteafwijking, microcefalie geheten, vastgesteld, tegenover gemiddeld 150 gevallen in een heel jaar eerder.

Oorzaak van het zika-virus
Het zika-virus is sinds 1947 bekend en het eerst in Oeganda vastgesteld bij apen. Onder mensen is het virus voor het eerst in 1954 in Nigeria vastgesteld. Recente grote uitbraken waren in Micronesië en Frans-Polynesië in de Stille Oceaan. De ziekte wordt overgebracht door muggen, zoals de Aedes aegypti, die ook voor dengue (knokkelkoorts) verantwoordelijk is, maar ook andere muggensoorten. Er zijn nu echter ook gevallen bekend waarbij het virus in menselijk sperma is vastgesteld. Niet duidelijk is of de ziekte door seksueel verkeer verspreid kan worden.


Voor volwassenen is het zika-virus niet gevaarlijk. De symptomen lijken op dengue, met verschijnselen zoals gewrichtsklachten, ontsteking van het bindweefsel van ogen en huiduitslag, die na een tijd vanzelf weer verdwijnen. Er bestaat geen geneesmiddel voor de ziekte, alhoewel de grote farmaconcerns Sanofi (dat ook het eerste vaccin tegen dengue ontwikkeld heeft) en Glaxo hier onderzoek naar doen.

Op deze foto is duidelijk te zien dat de baby aan microcefalie lijdt.

Op deze foto is duidelijk te zien dat de baby aan microcefalie lijdt.

Baby’s met geboorteafwijkingen geboren
Het zika-virus kan voor ongeboren kinderen wel gevaarlijk zijn, omdat het nu algemeen wordt aangenomen dat het de veroorzaker is van microcefalie, een geboorteafwijking waarbij kinderen met een te kleine schedel of onderontwikkelde hersenen worden geboren. Het gevolg kan bestaan uit beperkt zicht- en hoorvermogen tot ernstige geestelijke afwijking en een korte levensverwachting.

Behalve in Brazilië wordt een grote stijging van microcefalie ook in andere landen vastgesteld; zo worden er in Colombia 500 gevallen van microcefalie verwacht. Om die reden hebben verschillende landen, waaronder Colombia, El Salvador en Ecuador, vrouwen aangeraden voorlopig niet zwanger te worden, in El Salvador zelfs tot 2018. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) raden zwangere vrouwen dan ook af door het zika-virus getroffen gebieden te bezoeken.

De huiduitslag die door het zika-virus wordt veroorzaakt verdwijnt na een tijd weer.

De huiduitslag die door het zika-virus wordt veroorzaakt verdwijnt na een tijd weer.

Ook het Guillain-Barré-syndroom vastgesteld
Het zika-virus wordt nu ook verdacht de oorzaak te zijn van een aanmerkelijke toename van gevallen van het Guillain-Barré-syndroom (GBS), een ziekte die tijdelijke verlamming kan veroorzaken. In sommige gevallen moet de patiënt kunstmatig in leven worden gehouden, omdat de hartslag en ademhaling niet meer functioneren. In de regel verdwijnt de ziekte na enkele weken tot maanden, maar er bestaat ook een chronische variant.

Het wetenschappelijk bewijs dat GBS veroorzaakt wordt door het zika-virus is nog niet geleverd; de ziekte komt ook in niet-tropische landen voor, ook sporadisch in Nederland. De gelijktijdige stijging van het aantal gevallen van GBS met de groeiende verspreiding van het zika-virus maakt het wel aannemelijk. Dat geldt overigens ook voor microcefalie.

De verspreiding van het zika-virus in januari 2016 volgens het United States Centers for Disease Control and Prevention.

De verspreiding van het zika-virus in januari 2016 volgens het United States Centers for Disease Control and Prevention.

Mug steek overdag
Het zika-virus komt in een groot aantal landen voor, ook buiten Latijns-Amerika. Men denkt dat de huidige uitbraak zo snel om zich heen grijpt omdat mensen in Latijns-Amerika niet eerder met de ziekte zijn geconfronteerd en daardoor geen weerstand tegen het virus hebben. Bij gebrek aan enig vaccin is voorlopig de enige vorm van bestrijding van het virus de bestrijding van de mug. Het nadeel is dat de Aedes aegypti vooral overdag steekt en muskietennetten daarom niet veel uithalen.

Het is de muggensoort Aedes aegypti die zowel het zika virus als dengue verspreidt.

Het is de muggensoort Aedes aegypti die zowel het zika-virus als dengue verspreidt.

In Brazilië wil men op grote schaal het leger inzetten om de muggen met insecticiden te bestrijden. Inmiddels worden er ook testen gedaan met genetisch gemodificeerde muggen, die in sommige streken al een enorme daling van het aantal muggen tot gevolg heeft gehad. Deze gemodificeerde mug draagt een gen bij zich dat veroorzaakt dat nieuwgeboren muggen niet de leeftijd bereiken dat ze zich voort kunnen planten. Dit is in ieder geval een veel milieuvriendelijke bestrijdingswijze.

Carnaval en Olympische Spelen
Een groot gevaar voor verspreiding van de ziekte naar andere delen in de wereld ligt op de loer door het beroemde carnaval (februari, in Rio de Janeiro zo’n half miljoen extra bezoekers verwacht) en de Olympische Spelen (meer dan een miljoen bezoekers), die dit jaar ook in Brazilië zullen plaatsvinden. De Braziliaanse regering heeft aangekondigd dat men vier maanden voor de spelen alle broedplaatsen van muggenlarven verwijderd zal hebben en dat het Olympisch terrein tijdens de spelen dagelijks met insecticide wordt bewerkt.




Aantal keren gelezen:3005.

Deel dit artikel
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailFacebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmailby feather
FacebookrssFacebookrssby feather

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *